Één op 10 lokale besturen andere burgemeester door nieuw lokaal kiesdecreet

In 2021 keurde het Vlaamse parlement een nieuw decreet goed voor de gemeenteraadsverkiezingen. Het zorgt ervoor dat vandaag – exact twee jaar voor de gemeenteraadsverkiezingen – heel wat lokale politieke partijen al spreken over coalities. “De stem van de burger zal luider klinken. Anti-coalities tegen de wil van de kiezer wordt tegengaan. De burger krijgt ook meer zeggenschap ”, zegt Vlaams parlementslid Brecht Warnez (CD&V) die hierover vragen stelde aan minister Bart Somers (Open VLD) en deze cijfers analyseerde. Er blijkt onder meer dat 31 burgemeesters vandaag niet aan de macht zouden zijn met de nieuwe kiesspelregels.

Open VLD grootste verliezer

Het nieuwe kiesdecreet stelt dat wie de meeste stemmen haalt in de grootste partij uit de meerderheid, straks de burgemeester wordt. Het zorgt ervoor dat er vandaag in heel wat steden en gemeenten gesproken wordt over zogenaamde ‘stadslijsten’, een mengelmoes van verschillende partijen.

In 38 gemeenten is vandaag de burgemeester niet de kandidaat van de grootste fractie met de meeste voorkeursstemmen van de coalitie. 7 daarvan zijn waarnemend burgemeester omdat de burgemeester minister of gedeputeerde is zoals bijvoorbeeld in Mechelen of Keerbergen. In 14 gemeenten komt de burgemeester wel uit de grootste partij maar is het niet de stemmenkampioen.

Opvallend is dat in 17 gemeenten de burgemeester uit een kleinere partij komt. Vaak gaat dit om politieke afspraken. Mocht het nieuwe kiesdecreet al van toepassing zijn geweest in 2019 zou Open VLD de grootste verliezer zijn en zouden ze vier burgemeesters verliezen. Bij N-VA zou men er één zetel vooruit op gaan. Bij Vooruit gaat men van twee naar één burgemeester. Voor CD&V maakt de nieuwe regeling geen verschil uit.

Minder gemarchandeer met de burgemeesterssjerp

Als de stemmenkampioen van de grootste partij geen burgemeester wil worden, dan blijft de sjerp bij de grootste partij.

Veel burgemeesterswissels zijn ook politieke deals. Bij de meerderheidsvorming wordt onderhandeld over de sjerp, los van de stem van de kiezer. Dat willen we tegengaan”, stelt Brecht Warnez.

Binnen een partij kan een burgemeester wel nog steeds zijn of haar sjerp doorgeven aan een andere verkozene. “Dat is ook belangrijk voor de verjonging in de politiek. In de vorige legislatuur waren bijna 9 op 10 van de burgemeesterswissels in functie van verjonging. De gemiddelde leeftijd van een uittredende burgemeester was 62 jaar. Een inkomende burgemeester was gemiddeld 49 jaar”, sluit Warnez af.

Gerelateerd nieuws

Binnenlands Bestuur

Geldstromen naar Antwerpen nog groter dan gedacht

Elke West-Vlaming betaalt vandaag 1.393 euro aan de stad Antwerpen. In totaal krijgt de stad Antwerpen meer dan de hele provincie West-Vlaanderen. Deze subsidietransfers, die hoger liggen dan eerder geschat, zijn onthuld door een gedetailleerde financiële analyse van de krant ‘de Tijd’ en Vlaams Parlementslid Brecht Warnez (cd&v). Warnez benadrukt de oneerlijkheid van deze situatie: “De manier waarop onze steden en gemeenten worden gefinancierd, is volledig uit balans. Elke Vlaming zou gelijkwaardig moeten zijn. Landelijk Vlaanderen verdient meer centen en respect.”

Binnenlands Bestuur

Te weinig respect voor kleine steden en gemeenten

Het Gemeentefonds bestaat ondertussen twintig jaar, maar de meeste gemeenten in Vlaanderen lijken geen reden te zien om dit jubileum te vieren. Met een budget van meer dan 3 miljard euro in 2024 speelt het Gemeentefonds een cruciale rol in de financiering van onze steden en gemeenten. Ongeveer een kwart van hun inkomsten is afkomstig uit dit fonds, dat als een soort rijke suikertante fungeert. Maar laten we eerlijk zijn, slechts enkele gemeenten profiteren echt van deze financiële steun, met Antwerpen en Gent die rijkelijk van de taart eten.

Binnenlands Bestuur

Meer aandacht voor ouderen bij de lokale verkiezingen in 2024

Uit cijfers opgevraagd door Vlaams volksvertegenwoordiger Brecht Warnez blijkt dat bij de gemeente- en provincieraadsverkiezingen van 2018 slechts één op de twaalf gemeenten een stemlokaal in een woonzorgcentrum organiseerde. “Dit is symbolisch en symptomatisch. Naarmate mensen ouder worden, lijken ze minder aandacht te krijgen. Terwijl het recht om te stemmen juist het fundament van onze democratie is”, zegt Warnez.